Αναβλητικότητα: Γιατί αύριο και όχι σήμερα;

Κατερίνα Ζησοπούλου | Ψυχολόγος MSc – HR Consultant

Όταν μιλάμε για αναβλητικότητα εννοούμε μια δυσλειτουργική διαδικασία συμπεριφορικής αποφυγής που χαρακτηρίζεται από την επιθυμία να αποφύγουμε μια δραστηριότητα, την υπόσχεση ότι θα την κάνουμε αργότερα, καθώς και τη χρήση της δικαιολογίας για να εξηγήσουμε την καθυστέρηση και να αποφύγουμε την ευθύνη, παρόλο που γνωρίζουμε τις αρνητικές επιπτώσεις της καθυστέρησης αυτής.

Οι συνέπειες στην ψυχική μας υγεία μπορεί να εκδηλωθούν με διάφορες καταστάσεις όπως άγχος, κατάθλιψη, απελπισία, εκνευρισμός. Μπορεί να παρουσιαστούν προβλήματα στην εργασία και στην επαγγελματική απόδοση, στο σχολείο, στην εκπαίδευση, στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Τι σημαίνει η αναβλητικότητα;

Η αναβλητικότητα μπορεί να θεωρηθεί μια επίκτητη συμπεριφορά, μια συνήθεια που προφανώς λειτούργησε στο παρελθόν αλλά πια είναι δυσλειτουργική και πρέπει να την αποβάλουμε.

Μερικές ερωτήσεις που θα μας βοηθήσουν στην κατανόηση της κατάστασης.

Πότε ήταν η πρώτη φορά που ανέβαλες κάτι; Ήταν στο σχολείο; Ήταν κάτι που ζήτησαν οι γονείς; Πως κατέληξε όλο αυτό;

Μέσω της αναβλητικότητας μπορεί να αποφεύγουμε δυσάρεστες αναμνήσεις, τον φόβο της αποτυχίας ή της επιτυχίας, τον φόβο του ελέγχου, ή τον φόβο του αποχωρισμού στις σχέσεις. Αν καταλάβουμε τι νιώθουμε και γιατί το νιώθουμε, θα αποκτήσουμε καλύτερη σχέση με τον εαυτό μας και θα συνεχίσουμε το έργο μας χωρίς άλλη αναβολή.

  1. «Φοβάμαι μήπως αποτύχω!»
    Όταν η απόδοση γίνεται το μοναδικό μέτρο αξιολόγησης του εαυτού μας, τότε νιώθουμε πως μόνο αν τα καταφέρουμε θα είμαστε αποδεκτοί. Μία εξαιρετική απόδοση δείχνει ένα εξαιρετικό άτομο, ενώ μία μέτρια απόδοση δείχνει ένα μέτριο άτομο. Ο ρόλος της αναβλητικότητας εδώ είναι προστατευτικός: σπάει την ισοδυναμία της ικανότητας με την απόδοση. Μας επιτρέπει να πιστεύουμε πως οι ικανότητές μας υπερέχουν του αποτελέσματος. «Θα τα κατάφερνα καλύτερα αν είχα ξεκινήσει νωρίτερα». Είναι πιο ανώδυνο να κατηγορήσουμε τον εαυτό μας για αποδιοργάνωση ή τεμπελιά παρά για ανεπάρκεια.
  2. «Φοβάμαι μήπως πετύχω!»
    Αν νιώθουμε άγχος όποτε μας επαινούν, υπάρχει περίπτωση να φοβόμαστε την επιτυχία. Μπορεί να ανησυχούμε πως θα πληγώσουμε τους δικούς μας ανθρώπους. «Αν πετύχω στη δουλειά μου θα βγάζω περισσότερα χρήματα από τη/ το σύζυγό μου και δεν θέλω να την/τον πληγώσω». Μπορεί να φοβόμαστε μήπως άλλοι θα έχουν πάντα μεγάλες προσδοκίες από μας και δεν θα μπορούμε να ανταποκριθούμε. Έτσι αποφεύγουμε την κάθε είδους δέσμευση γιατί φοβόμαστε μήπως κάνουμε λάθος.

«Φοβάμαι να ελέγξω τα συναισθήματά μου!»
Η αναβλητικότητα μερικές φορές γίνεται ο τρόπος να πούμε «όχι δε θα με αναγκάσεις να το κάνω». Συνήθως προέρχεται από παιδικά βιώματα όπου μας επέβαλαν πολλούς κανόνες και περιορισμούς. Παρόλο που δεν είμαστε πια παιδιά, νιώθουμε την ίδια πίεση. Η αναβλητικότητα αυξάνει την αίσθηση αυτονομίας μας. Η συμπεριφορά μας όμως καταλήγει να υπονομεύει τον ίδιο μας τον εαυτό.

«Φόβάμαι να αποχωριστώ!»
Κάποιοι από μας βασιζόμαστε στην αναβλητικότητα επειδή δεν μπορούμε να βασιστούμε στον εαυτό μας. Φοβόμαστε την ανεξαρτησία και νιώθουμε πως δεν μπορούμε να επιβιώσουμε χωρίς την προστασία που μας παρέχει η σχέση μας, ακόμα κι όταν δεν παίρνουμε αυτό που χρειαζόμαστε απ’ αυτήν. Κι αυτό δεν αφορά μόνο τις συντροφικές σχέσεις. Ο αιώνιος φοιτητής, για παράδειγμα, αναβάλλει να αφήσει την ασφάλεια και την καθοδήγηση του πανεπιστημίου.

«Φοβάμαι να δεσμευτώ!»
Η αναβλητικότητα γίνεται μερικές φορές το μέσο της διαφυγής μας ώστε να μην απορροφούμε τις σχέσεις. Η αναβλητικότητα μας προστατεύει από τον πόνο, την εγκατάλειψη, την απόρριψη. Όταν φιλτράρουμε τις σχέσεις μας μέσα από παλιές επώδυνες εμπειρίες αποφασίζουμε να μη ρισκάρουμε να τις επαναλάβουμε.
Αναβάλλουμε λοιπόν να γνωρίσουμε νέα άτομα, να βελτιώσουμε την εμφάνισή μας, να κάνουμε νέες σχέσεις. Η αναβλητικότητα είναι απαραίτητη για να κρατά τους γύρω σε μια απόσταση ασφαλείας αλλά μας αποτρέπει από το να ωριμάσουμε, να εξελιχθούμε σαν άτομα.
Όταν η τελειομανία γίνεται πρόβλημα, η αναβλητικότητα μπορεί επίσης να γίνει πρόβλημα.
Η αναβλητικότητα σχετίζεται με την τελειομανία. Μερικοί από μας επιδιώκουμε την τελειότητα θεωρώντας τα λάθη μη ανεκτά. Επειδή όμως τα λάθη είναι αναπόφευκτο μέρος της ανθρώπινης φύσης, η αναβλητικότητα εξυπηρετεί ένα σκοπό: να μη νιώσουμε περιφρόνηση για τον μέτριο εαυτό μας και να αποφύγουμε αισθήματα κατωτερότητας.

Ο ρόλος της διάθεσης

Η καταθλιπτική διάθεση οδηγεί στην αναβλητικότητα. Πχ. η έλλειψη ενέργειας που παρατηρείται στην κατάθλιψη και παρεμβαίνει στην ανάληψη δράσης. Επίσης η κατάθλιψη σχετίζεται με χαμηλή αυτοπεποίθηση: με λιγότερη αυτοπεποίθηση είναι πιο πιθανό κάποιος να τα παρατήσει ειδικά αν βρει εμπόδιο.

Οι επιλογές είναι δυο: αναβάλω ή δρω

  • Δρώ ακόμα κι αν δεν νιώθω πολύ καλά
  • Το παρελθόν δεν μπορεί να μου ελέγχει το παρόν
  • Δεν είναι απαραίτητο να είμαι τέλειος σε όλα
  • Απολαμβάνω τις προκλήσεις γιατί μέσα από αυτές ωριμάζω και εξελίσσομαι
  • Η μεγαλύτερη αυτοεπιβράβευση είναι ότι εγώ ο ίδιος νιώθω καλύτερα

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι που αποδεικνύονται χρήσιμοι όταν αναβάλλουμε καθημερινές δραστηριότητες και οι οποίοι θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής μας και ταυτόχρονα να επηρεάσουν θετικά την ψυχική μας υγεία. Ωστόσο, η αναβλητικότητα που έχει παγιωθεί γύρω από συγκεκριμένες και χρόνιες καταστάσεις, απομακρύνοντάς μας όλο και περισσότερο από την δράση, συνδέεται αρκετά συχνά με τον «ακραίο» τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον πυρηνικό μας εαυτό.

Ο επαναπροσδιορισμός των γνωρισμάτων του εαυτού με στόχο τη δημιουργία μιας αναδιαμορφωμένης ταυτότητας η οποία θα αποτελεί την βάση για την εκδήλωση πιο εύκαμπτων και λειτουργικών συμπεριφορών, είναι μια διαδικασία που διαρκεί σε όλη μας την ζωή και ξεκινά από την στιγμή που θα παραιτηθούμε για πρώτη φορά από την πίστη σε μία αξιολογική κρίση που μάς προσδιόριζε τα προηγούμενα χρόνια.

Πηγή: https://www.katerinazisopoulou.gr/arthra/anavlitikotita-giati-ayrio-kai-oxi-simera

Για το Your Therapist,

Κατερίνα Ζησοπούλου | Ψυχολόγος MSc – HR Consultant

Μοιράσου αυτό το Άρθρο στο:

Share on facebook
Share on linkedin
Share on print