Τοξική Συντροφική Σχέση. Όχι το άλλο μου μισό, το άλλο μου εγώ.

Δημήτρης Κούκης | Ψυχολόγος (BA, MSc) – Συστημικός Ψυχοθεραπευτής

Στη ζωή υπάρχουν ανθρώπινες συναντήσεις γεμάτες λειτουργικότητα, οι οποίες μας ωθούν να δώσουμε τον καλύτερο εαυτό μας, κι άλλες οι οποίες μας φθείρουν κι ενδεχομένως μας διαλύουν τελικώς. Οι υγιείς σχέσεις περιλαμβάνουν σεβασμό, εμπιστοσύνη και φροντίδα για το σύντροφο. Αντιθέτως στις κακοποιητικές σχέσεις κυριαρχεί η εκμετάλλευση, η έλλειψη σεβασμού, η χειριστική συμπεριφορά ή και η
σωματική βία.

Η κακοποίηση μπορεί να είναι σωματική ή συναισθηματική. Η χειροδικία και η λεκτική βία, η έντονη ζήλια και η κτητικότητα, οι απειλές κι οι εκφοβισμοί, η υποτίμηση, η συμπεριφορά ελέγχου και η προδοσία, ο σεξουαλικός εξευτελισμός… συνθέτουν ένα τοξικό κλίμα στη σχέση και καταστρέφουν τον άνθρωπο.

Στις σχέσεις μας επιθυμούμε να μοιραζόμαστε ανυστερόβουλα και γενναιόδωρα, να συνυπολογίζουμε τη θέση του άλλου, κατανοώντας τις ανάγκες, τα συναισθήματα και τις προθέσεις του και, τέλος, να συγχωρούμε το σύντροφο, αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό, για ενδεχόμενες παραλείψεις, σφάλματα ή υπερβολές. Η αμοιβαιότητα, η ελευθερία, η ευελιξία στην καθημερινή συντροφική συναλλαγή οδηγεί σε ισορροπία και σε λειτουργικότητα.

Αντιθέτως σε σχέσεις εξάρτησης παραιτούμαστε από το να είμαστε ερωτικοί και κυριαρχεί η εγκατάλειψη, η απουσία, ο πόνος, το αδιέξοδο. Η αγάπη γίνεται ταυτόσημη με τον πόνο και τη συνεχή ματαίωση. Δύο σύντροφοι ενώνουν την ατομική τους ανεπάρκεια να ζήσουν ευχαριστιακά και παραιτούνται από τον έρωτα και την ίδια τη ζωή. Έχουν αποφασίσει να ζήσουν κουρασμένοι κι απογοητευμένοι και προσδοκούν από το σύντροφο ή τη σχέση να τους ζωντανέψει κι αναστήσει.

Συναντώνται δύο ανασφαλείς σύντροφοι και προσδοκούν διαρκώς επιβεβαίωση και δικαίωση μέσα από τη συγκρουσιακή τους επικοινωνία. Ο ένας έχει μόνο απαιτήσεις από τη σχέση, δίχως να προσφέρει ο ίδιος τίποτα, υποτιμά κι ενοχοποιεί τη σύντροφο του, γκρινιάζει, παρεξηγείται, γίνεται κτητικός κι ελεγκτικός… Επιδιώκει να απομονώσει τη σύντροφο από το φιλικό και οικογενειακό περιβάλλον της, ενοχοποιεί τη χαρά και θεωρεί ότι όλος ο κόσμος περιτριγυρίζεται γύρω από τα δικά του συναισθήματα… Αποδεικνύεται αθεράπευτα άπιστος και παθολογικά ψεύτης, που όσες ευκαιρίες κι αν του δοθούν, προδίδει την εμπιστοσύνη, που του χαρίζεται. Γεμάτος αρνητισμό κι επιθετικότητα εκβιάζει συναισθηματικά και επιτυγχάνει να νιώθει πάντοτε ο άλλος ένοχος και ανεπαρκής.

Συμπεριφορές με τέτοια γνωρίσματα αφορούν χαρακτήρες ανθρώπων βαθιά νάρκισσους κι ανταγωνιστικούς, με εμμονικό τρόπο τελειομανείς και χειριστικούς. Αν δεν τσακωθούν, δεν έχουν ζωή, οι παρεξηγήσεις είναι συνεχείς και με τρόπο εξουθενωτικό υπονομεύουν τη σχέση, διεκδικώντας την καθολική υποταγή του άλλου.

Σχέσεις γεμάτες τοξικότητα είναι από την αρχή καταδικασμένες. Πολύ σύντομα, αρχίζουν να εμφανίζονται οι πρώτες δυσκολίες και
ματαιώσεις, διαψεύδονται οι προσδοκίες και απομυθοποιούνται οι συμπεριφορές. Παρόλα αυτά πολλοί συνεχίζουν να ανέχονται την όποια έλλειψη συναισθηματικής αμοιβαιότητας, παραδόξως γίνονται όλο και περισσότερο φροντιστικοί και ελπίζουν σε μια συναισθηματική δικαίωση, που ποτέ βεβαίως δεν πρόκειται να έρθει… Δεν απομακρύνονται από ανθρώπους τοξικούς, δεν χωρίζουν και δεν αντιδρούν σε αφόρητες συμπεριφορές. Υπηρετούν με συνέπεια μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία ανεξάντλητης προσωπικής απογοήτευσης και ματαίωσης και τροφοδοτούν περισσότερη παθολογία.

Η κλινική πράξη δείχνει ότι παραμένουμε σε κακοποιητικές σχέσεις με βάσιμη την ελπίδα ότι θα αλλάξει ο σύντροφός μας ή ότι θα τον αλλάξουμε εμείς στην πορεία του χρόνου. Κανείς βέβαια δεν άλλαξε, επειδή του το ζήτησε ο άλλος, παρά μόνο επειδή ό ίδιος το θέλησε.

Οι τοξικές σχέσεις έχουν δύο κοινά χαρακτηριστικά, την προσωπική ανασφάλεια και τη συναισθηματική χειραγώγηση. Ανασφάλεια που οδηγεί σε εξάντληση και σε απορρόφηση της συναισθηματικής μας ενέργειας, που απομυζά όλη την ενέργεια και που προκαλεί αμφισβήτηση για τον εαυτό μας. Συναισθηματική χειραγώγηση που διαχέεται στη σχέση και κατευθύνει τόσο τις πράξεις μας, όσο και το επίπονο συναίσθημα των ενοχών. Σχέσεις που θέτουν τη χαρά και την ικανοποίηση υπό αμφισβήτηση. Τα ερωτήματα που τίθενται είναι αυτονόητα: ‘’Γιατί αντέχεις τη συγκεκριμένη σχέση στη ζωή σου;’’ ή “Ποιοι είναι οι πραγματικοί φόβοι που σε εγκλωβίζουν σε μία σχέση που σε φθείρει;’’ ή ‘’Τι νοηματοδοτεί για σένα η συνεχής ανοχή τέτοιων τοξικών συμπεριφορών και γιατί αρνείσαι να διεκδικήσεις την χαρά;’’ ή ‘’Τι αντιλαμβάνεσαι για τον εαυτό σου με βάση την ποιότητα των σχέσεων και των επιλογών σου;’’

Η ψυχοθεραπευτική εμπειρία μαρτυρά ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι εξαρτημένοι από τοξικές σχέσεις. Άνθρωποι που είναι διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν μία σχέση εξάρτησης, προκειμένου να εμπλακούν σε μία επόμενη με τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά. Αγκιστρώνονται από ανθρώπους ακατάλληλους και παραμένουν σε προβληματικές σχέσεις, για να ζήσουν την ουτοπία, που οι ίδιοι δημιούργησαν, με λάφυρο μία δήθεν ασφάλεια. Αντιλαμβάνονται τη δυσκολία τους, αλλά δεν αναζητούν ποτέ την προσωπική τους συμμετοχή σε αυτό που τόσο γλαφυρά καταδικάζουν και καταγγέλλουν. Ελαχιστοποιούν τη σημασία των γεγονότων, που τους πληγώνουν, αντί να ανακτήσουν τη δύναμη να τα αντιμετωπίσουν. Αναρωτιούνται τι φταίει και συνεχώς εμπλέκονται συντροφικά με συναισθηματικά φειδωλούς και προβληματικούς ανθρώπους, που τους κάνουν τη ζωή αφόρητη. Απορούν, γιατί άραγε όλες οι σχέσεις τους να έχουν την ίδια εξέλιξη και την ίδια κατάληξη, γιατί να βιώνουν εκ νέου το ίδιο σκηνικό με κάθε νέο σύντροφο, πώς γίνεται κάθε σχέση να τους αφήνει την ίδια πικρή γεύση. Ασφαλώς η απάντηση είναι πως το μόνο κοινό που έχουν όλες αυτές οι σχέσεις μεταξύ τους, είναι μόνο ένα. Τους ίδιους.

Η επιλογή συντρόφου σε μία σχέση αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο σε επίπεδο υπαρξιακό και νοηματοδοτεί σε πολλαπλά επίπεδα το μέλλον. Η απόφαση για το ποια πορεία θέλουμε να χαράξουμε, ποιοι θέλουμε να είμαστε, ποια ζωή θέλουμε να ζήσουμε… επηρεάζει καθοριστικά και τα κριτήρια επιλογής συντρόφου, που θέτουμε.

Όποτε αναλαμβάνουμε συνειδητά την ευθύνη των επιλογών μας στη ζωή, παύει αυτομάτως να μας φταίει η κακή μας μοίρα ή οι ελλείψεις του συντρόφου μας. Συνεπώς στα πλαίσια τοξικών σχέσεων και συμπεριφορών εξάρτησης δε συναντάμε μονοσήμαντα θύτες και θύματα. Συνυπάρχουν συντροφικά δύο άνθρωποι που δείχνουν να δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τις επιθυμίες του συντρόφου τους, να σπαταλούν όλη την ενέργειά τους σε ένα παιχνίδι αλληλοκατηγορίας και να προσπαθούν να αποδείξουν μάταια, πόσο ο άλλος τους πληγώνει. Πρόκειται ασφαλώς για ένα παιχνίδι πόνου, εξουσίας, αλλά και ικανοποίησης. Έχουν παραιτηθεί από τη χαρά της προσφοράς αγάπης και από την υπεράσπιση της σχέσης τους. Ενοχοποιούν σταθερά τον άλλο, με αποτέλεσμα να ανατροφοδοτείται η απογοήτευση και η απελπισία. Ταυτοχρόνως επιβεβαιώνεται και η κοσμοθεωρία τους ότι γνήσια αγάπη δεν υφίσταται. Η ευχαριστιακή συμπόρευση εντός μίας σχέσης, η
κοντινότητα, η αμοιβαία δημιουργία σημαντικών εμπειριών… απουσιάζουν και τη θέση τους έχουν καταλάβει η διάβρωση από τη μιζέρια, η αναβίωση παιδικών ματαιώσεων, οι πικρές σκέψεις, η βαθιά οργή. Σα να ήρθαν τα ελλείμματα του ενός να συναντήσουν τα ελλείμματα της συντρόφου του. Κρύβει αφόρητη ικανοποίηση να ξύνουν πληγές και να παραιτούνται από την απόπειρα επούλωσής τους. Ο καθένας περιμένει πεισματικά από τον άλλο να τον κάνει ευτυχισμένο. Η αυτοεκπληρούμενη ματαίωση στην προσμονή αυτή είναι αναπόφευκτη κι οδηγεί ευθύγραμμα στην οδύνη για τη χαμένη προσδοκία και στη συναισθηματική αδράνεια.

Διαμορφώνουν σταθερά ένα τοξικό μικροκλίμα στη σχέση τους, με παράλληλες ζωές, αυτιστικές προσδοκίες, ασφυκτικές πίκρες, παγωμένες οργές. Δεν κυνηγούν την ευτυχία, τη χαρά και παραιτούμενοι από τη διεκδίκηση της ομορφιάς στην αυθεντική σχέση…. παραιτούνται τελικά από την ίδια τη ζωή τους. Προτιμούν τη στασιμότητα, παρά να ρισκάρουν τη διάλυση.

Άξιοι άνθρωποι και ικανοί μετατρέπονται στη σχέση τους αδρανείς και ανεπαρκείς. Η ενοχοποίηση της επιθυμίας πρωταγωνιστεί κι όποιος «διαφημίζει» την πληγή του εξασφαλίζει φροντίδα και προσοχή. Η απογοήτευση και η πικρία διώχνει μακριά το όνειρο και κάθε ενδεχόμενη επιτυχία δε διεκδικεί θέση στη σχέση. Οι παρεξηγήσεις είναι καθημερινές και η προσπάθεια επιβολής, ελέγχου και υπονόμευσης του άλλου δημιουργεί μία τοξική αίσθηση δήθεν εξουσίας.

Η στείρα αναζήτηση τρυφερότητας προσπαθεί συχνά να επουλωθεί σε σεξουαλικές σχέσεις με έντονο το σαδομαζοχιστικό στοιχείο. Οι
ακραίες ερωτικές εμπειρίες και οι κακοποιητικές συμπεριφορές αναδεικνύουν τελικώς το βαθύτερο ψυχικό τραύμα των συντρόφων και προκαλούν αλλεπάλληλες ματαιώσεις. Η εναλλαγή του αισθήματος χαράς και πόνου, ικανοποίησης κι ευτελισμού, αγάπης και μίσους, καταντούν ψυχική εξάρτηση και σεξουαλικός καταναγκασμός. Η δήθεν ερωτική ικανοποίηση έρχεται με τρόπο εμμονικό μόνο μέσα από τον πόνο και την προσβολή. Μία τέτοια σχέση χρειάζεται αυτό-εγκλωβισμένους συντρόφους, που αποφασίζουν να είναι αναλώσιμοι και προδομένοι στη ζωή τους. Η κακοποιητική συμπεριφορά, ωστόσο, είναι το σύμπτωμα κι όχι η αιτία μίας δυσλειτουργικής σχέσης. Κι αφορά εγγραφές και εμπειρίες του παρελθόντος. Η ανοχή του θύματος σε τέτοιες σαδομαζοχιστικές συμπεριφορές έρχεται και συνταιριάζει με τον ενοχή του θύτη, που κακοποιεί και προσβάλλει.

Ο χώρος της ψυχοθεραπείας σε περιπτώσεις σχέσεων με τοξικότητα κι εξάρτηση δεν αποτελεί για το ζευγάρι απόπειρα συνάντησης και αυτογνωσίας, αλλά απλή αναζήτηση έτοιμων λύσεων κι απαντήσεων, που θα εξασφαλίσουν τη μη αλλαγή. Ο θεραπευτής καλείται να διαχειριστεί αμφιθυμίες, θυμούς, πλαστές ενοχές και κατηγορίες… Τα λόγια του συχνά διαστρεβλώνονται και οι αντοχές του δοκιμάζονται. Οι δύο σύντροφοι δεν επιτρέπουν στον εαυτό τους ουσιαστική σχέση, γιατί αυτό προϋποθέτει, όπως κάθε σχέση, ρίσκο, δέσμευση και αποσταθεροποίηση. Αδιαφορούν για τη σχέση τους, δεν έχουν καμία ζωντάνια ή οίστρο για δημιουργία, ζουν σε μία ήρεμη απελπισία, δίχως επιθυμίες, αναγνωρίζουν ίσως το καλό, αλλά δεν έχουν κίνητρο ή επιθυμία να το κυνηγήσουν. Το ερώτημα «μήπως πρέπει να χωρίσω;» δεν είναι τελικώς πρακτικό. Είναι κυρίαρχα υπαρξιακό, καθώς αγγίζει ενδότερες πτυχές της ύπαρξης του εαυτού μας. Οι επιλογές στις σχέσεις μας αναδεικνύουν τη συνολικότερη θεώρηση του κάθε ανθρώπου για το νόημα της ζωής, για τις σχέσεις με τον εαυτό του, τους άλλους, το πεπερασμένο της ύπαρξης.

Αποτελεί εκλογικευμένη φαντασίωση για το θεραπευτή η προσδοκία διατήρησης της ακεραιότητας της σχέσης, παρά την ύπαρξη τοξικών συμπεριφορών. Κι αν εκλείψουν οι κακοποιητικές συμπεριφορές για κάποιο μικρό χρονικό διάστημα, ακυρώνεται πολύ σύντομα ο πόθος και η επιθυμία του ενός για τον άλλο. Σε τέτοιες σχέσεις ο σύντροφος υπάρχει πάντοτε, μόνο γιατί είναι αναλώσιμος. Καθίσταται επίκαιρο το γκράφιτι «μην περιμένεις άσκοπα να βρεις την ευτυχία στο ίδιο μέρος που την έχασες».

Σε μία επιφανειακή θεώρηση ο σύντροφος, που ανέχεται την κακοποίηση, φαίνεται να υπομένει στη σχέση του και να στερείται τρυφερότητας και φροντίδας. Ωστόσο, μεταφέρνοντας όλη αυτή την αμφιθυμία κι όλο αυτόν τον μακρύ κατάλογο παραπόνων… ουσιαστικά δεν υπομένει, αλλά αναζητά υπαρξιακό δεκανίκι και αμυντική θωράκιση απέναντι στο θάνατο της εσωτερικής του ζωής. Βιώνει επώδυνα την προδοσία των άλλων, δίχως να είναι ενήμερος για τη δική του συμμετοχή σε όσα καταγγέλλει. Απαιτεί από τη συντροφική σχέση αγάπη, εγγύτητα, κατανόηση, τρυφερότητα, αποδοχή… ο ίδιος ωστόσο αδυνατεί να τα προσφέρει. Σε αλλεπάλληλες επιλογές συντρόφου, αυτός αποδείχθηκε σύντομα λίγος κι ανεπαρκής. Έτσι το παράπονο για εγκατάλειψη έχει γίνει μόνιμο και κάθε νέα σχέση εξελίσσεται σε «αιφνιδιαστική» επανάληψη της προηγούμενης. Κι όταν γίνεται σαφής η εξέλιξη της σχέσης στο χρόνο κι όλα δείχνουν προδιαγεγραμμένα, εγκαινιάζεται μία στάση: «δεν χωρίζω, αλλά δεν είμαι σίγουρη κι ότι θα παραμείνω», που πυροδοτεί περισσότερη παθολογία και νέο κύκλο τοξικών συμπεριφορών. Τότε η ανασφάλεια κι ο φόβος οδηγούν τα πράγματα σε ισοπεδωτικές καταστάσεις, η ματαίωση της ερωτικότητας επισφραγίζεται και η αναζήτηση του ποιος ταλαιπωρεί και ποιος ταλαιπωρείται καθίσταται δυσδιάκριτη.

Είναι οι στιγμές που αισθάνεται ματαίωση από τη σχέση του και εγκλωβίζεται σε μία ατομικότητα, χάνοντας τον πόθο για μία αυθεντική σχέση. Αναζητά συχνά να αποδράσει, μέσα από την επικοινωνία του με κάποια άλλη γυναίκα, ως αποτέλεσμα έλλειψης υπαρξιακής δυναμικής και προοπτικής. Ζητιανεύει κάποιο νόημα στην αδύναμη ζωή του και το τρίτο πρόσωπο στη σχέση έρχεται να του κάνει πιο υποφερτή την απογοήτευση για τη ζωή του. Αναζητά τη διαφυγή στο αδιέξοδο.

Η σύντροφος ενός τέτοιου τοξικού ανθρώπου, πώς αντιδρά στη διάβρωση της σχέσης τους; Ανέχεται; Σιωπά; Οργίζεται; Προσπαθεί άραγε με κάποιο τρόπο να διαλύσει κάθε ίχνος μιζέριας από τη ζωή; Σχετίστηκε μαζί του γιατί τον αγάπησε; Ή, επειδή δεν ξέρει πώς να αγαπά η ίδια, έκανε σχέση μαζί του, γιατί εκείνος την αγάπησε και της υποσχέθηκε μία σχέση, δίχως τη δική της συμμετοχή και συμβολή; Επιθυμεί να είναι ελκυστική; Κι αν προσπαθεί να είναι ελκυστική… του το προσφέρει, ως χατίρι; Ή το κάνει για τον εαυτό της και για το σύνολο της ύπαρξής της; Επιδιώκει να είναι συναρπαστική, ερωτική κι όμορφη, για να αντιπαλέψει την αδράνεια και το βούλιαγμα; Αντιλαμβάνεται πόσο κακοποιητική έχει καταστεί η σχέση τους; Αναλογίζεται πόσο ηδονή και πίκρα κρύβει η επιβεβαίωση των καταστροφικών προβλέψεών της για τη σχέση και τη ζωή της;

Η ανοχή δεν χωρά σε μία σχέση, ούτε στον έρωτα. Η σύντροφος τον προσβάλλει και τον υποτιμά, όποτε τον ανέχεται. Οδηγείται παθητικά σε υποχωρήσεις και σε συμβιβασμούς, απομακρύνοντας έτσι την υπέρβαση. Αισθάνεται βαθιά πίκρα και νιώθει διαρκώς πόνο, ο οποίος καταγράφεται, ως το αναγκαίο τίμημα κάθε σχέσης. Η ανοχή και η σιωπή της, άλλοτε μπορεί να κρύβει οργή κι άλλοτε παθητική επιθετικότητα. Δεν εμπιστεύεται το σύντροφό της, ούτε τον εκτιμά. Παραμένει στην απομόνωση, στη δική της ανασφάλεια και στην ανικανοποίητη ανάγκη για επιβεβαίωση.

Η εμπιστοσύνη στο σύντροφο έχει ως προαπαιτούμενο την προηγούμενη εμπιστοσύνη στον εαυτό της. Η κακή αυτοεικόνα οδηγεί ευθύγραμμα σε αδράνεια για την πορεία της σχέσης και σε παράδοση στο μοιραίο. Δίχως εμπιστοσύνη χάνεται η αίσθηση της ασφάλειας στη συντροφική σχέση και η ερωτική διάθεση αντικαθίσταται από τη ζήλια, τον έλεγχο, την αμφισβήτηση, τη σύγκρουση… Η αφοσίωση στις επιθυμίες του άλλου, η φροντίδα, η δύναμη του αγαπητικού βλέμματος, η τρυφερότητα στην καθημερινότητα απουσιάζουν, γιατί νωρίτερα έχει απουσιάσει η ευχαριστιακή στάση απέναντι στον εαυτό της και τη ζωή, που θέλει να ζήσει. Το οντολογικό αυτό κενό προηγήθηκε της σχέσης, η παραίτηση από τον έρωτα προϋπήρχε και η ισοπέδωση της συντροφικότητας ακολούθησε.

Η ψυχοθεραπευτική διεργασία δείχνει ότι σε τέτοιες τοξικές σχέσεις υπάρχει μία βαθιά πεποίθηση ότι κανείς από τους δύο δε μπορεί να πορευτεί μόνος. Κανείς δεν έχει αυτονομηθεί και δε μπορεί να νιώσει συναισθηματικά επαρκής. Αγκιστρώνεται από τον άλλο για να πετύχει μια εσωτερική ισορροπία. Παραμένει αδρανής και παθητικός απέναντι στη συντροφική συναλλαγή. Φοβάται τη μοναξιά και κάνει ο,τιδήποτε για να την αποφύγει. Ξεκινάει σχέσεις παρακινούμενος από το φόβο της μοναξιάς, παρά επιλέγοντας ψύχραιμα με βάση τα χαρακτηριστικά του άλλου. Είναι οι στιγμές που αποφασίζει η εσωτερική ανασφάλεια κι όχι η πραγματική επιθυμία. Μέσα στη σχέση προσδοκά από τη σύντροφο να τον «ζωντανέψει», να τον ανανεώσει, να τον φροντίσει συναισθηματικά και πρακτικά. Όση δυσαρέσκεια κι αν υπάρχει μέσα στη σχέση, δύσκολα χωρίζει, φοβούμενος να μείνει μόνος του. Αν ποτέ τελειώσει μια σχέση, μεταπηδά σε μία άλλη. Όμως και η νέα επιλογή δεν είναι πραγματικά ελεύθερη, αφού το κίνητρο είναι η «απόδραση» από την προηγούμενη σχέση και η αποφυγή της μοναξιάς. Κάθε σχέση λειτουργεί, ως δεκανίκι. Επαναλαμβάνει μοτίβα συντροφικής συναλλαγής, που παρόλο που είναι δυσλειτουργικά, παραμένουν οικεία και γνώριμα, κι άρα δεν εμπεριέχουν το φόβο της αλλαγής και την προσπάθεια. Η συμμετοχή σε μια σχέση με τα χαρακτηριστικά, που προαναφέρθηκαν, καθίσταται εξαιρετικά εξουθενωτική και για τους δύο συντρόφους κι οδηγεί σε καταστροφή. Το κυρίαρχο γνώρισμα μίας τέτοιας σχέσης είναι ο φόβος κι ο φόβος δεν είναι δυνατόν να συνυπάρχει με την αγάπη και τον έρωτα. Συνεπώς η θεωρούμενη αγάπη δεν είναι τίποτα άλλο παρά βαθιά υπαρξιακή εξάρτηση.

Είναι τόσο επώδυνο για τους δύο συντρόφους να οδηγούν με τέτοιο τρόπο τη ζωή τους, ώστε να ψαλιδίζουν κάθε ενδεχόμενο να ζήσουν ό,τι ονειρεύονται, παρόλο που το βασικό τους παράπονο αποτελεί η απουσία μίας σχέσης αγάπης, τρυφερότητας, εμπιστοσύνης…

Κι αποτελεί επίπονο έργο για το θεραπευτή να βρει τρόπους να αναδείξει το αυθεντικό τους πρόσωπο, να τους εμπνεύσει να ζητήσουν πίσω τη ζωή τους, να τους οδηγήσει στην υπέρβαση και τη μεταστροφή, να τους αγαπήσει και να τους εκτιμήσει, χωρίς να κινδυνεύσει να καταστεί ο ίδιος αναλώσιμος.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση των εμπλοκών του ζευγαριού προϋποθέτει κάποιο κοινό αίτημα από δύο ανθρώπους, που δεν είναι βέβαιο πως ο καθένας για τον εαυτό του πιστεύει ότι έχει πρόβλημα. Κι αν ζητήσουν τη βοήθεια κάποιου ειδικού, θα προσέλθουν πιθανώς δίχως ουσιαστικό αίτημα και θα επιδιώξουν όχι μία θεραπευτική προσέγγιση, αλλά μία συμβουλευτική καθοδήγηση, προκειμένου να επαληθεύσει ο καθένας τον προσωπικό του μύθο. Αναζητούν δηλαδή μία μαγική λύση, δίχως προσωπική εμπλοκή, ή μία θεραπευτική απόπειρα με προκαθορισμένη όμως αποτυχία. Κάθε θεραπευτική διεργασία απαιτεί εμπιστοσύνη κι εγγύτητα. Και τέτοιου είδους συντροφικές σχέσεις δυσκολεύονται να εμπιστευθούν και αποφεύγουν σταθερά την εγγύτητα…

Απαιτείται μία ανασύνταξη των προσωπικών δυνάμεων του ζευγαριού και ένας επαναπροσανατολισμός στο είδος της ζωής, που επιθυμεί να ακολουθήσει ο καθένας. Να γευτούν τη σπουδαιότητα που έχει ο καθένας τους και αυτό να τους ωθήσει να ορίσουν προσωπικούς στόχους ζωής, δίχως αλληλοκατηγορίες, αναζήτηση δίκιου, πλαστές ενοχές. Η αναζήτηση και η αναγνώριση της προσωπικής ευθύνης στους δύο συντρόφους και η δέσμευση σε μία ζωή με νόημα, που οι ίδιοι θα ορίσουν… αντικαθιστά την πίκρα με την αυτογνωσία, τους χαρίζει προσωπική ελευθερία και δημιουργεί μία νέα ταυτότητα στο ζευγάρι με εμπιστοσύνη κι εκτίμηση στο πρόσωπο του άλλου. Με μία τέτοια βαθιά υπαρξιακή προοπτική σπάει η αυτιστική απομόνωση τους και συμπορεύονται ευχαριστιακά προς ένα κοινό στόχο. Άλλωστε δίχως τη χαρά τίποτα δε μπορεί να καταστεί σημαντικό στη ζωή.

Για το Your Therapist,

Δημήτρης Κούκης | Ψυχολόγος (BA, MSc) – Συστημικός Ψυχοθεραπευτής

Μοιράσου αυτό το Άρθρο στο:

Share on facebook
Share on linkedin
Share on print