Συμπεριφορά, Μίμηση & Παράδειγμα

Γερακάκη Ελένη | Κοινωνική Επιστήμονας – Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Υπάρχουν επιστημονικά και βιβλιογραφικά τεκμηριωμένες θεωρίες που παρουσιάζουν την συσχέτιση των συμπεριφορών μας με την αποτύπωση, την επανάληψη και την καθιέρωση των συμπεριφορών μέσω των διαδικασιών της κοινωνικής μάθησης, της παρατήρησης, της μίμησης και του παραδείγματος. Έτσι, εμφανίζεται επιβεβλημένη αναγκαιότητα να γίνουμε φωτεινά παραδείγματα για τους νέους μας, ως ειδικοί, ως γονείς, ως εκπαιδευτικοί αλλά προπαντός ως πολίτες που γινόμαστε υποκείμενα παρατήρησης των νεότερων και βέβαια παραδείγματα μίμησης. Και είναι καλό να γνωρίζουμε ότι αφού ως όντα μαθαίνουμε και μέσω συμπεριφορών παρατήρησης και μίμησης, μίμησης και παραδείγματος, καθημερινώς δίνουμε και ένα μάθημα στους νεότερους συνανθρώπους μας. Το πιο δύσκολο και κρίσιμο ερώτημα είναι: τι μάθημα είναι εκείνο που θέλουμε να κάνουμε; Ποιο παράδειγμα είναι εκείνο που θέλουμε να δίνουμε; Τι παράδειγμα θέλουμε να είμαστε;

Ο Τζον Λοκ υποστήριζε ότι το παιδί δεν γεννιέται ούτε καλό, ούτε κακό, αλλά ως άγραφος χάρτης μπορεί να αναπτύξει την ηθικότητα- παίρνω το θάρρος να διευρύνω αυτή την διατύπωση λέγοντας ότι το παιδί μπορεί να αναπτύξει κάθε συμπεριφορά-εγγράφοντας σε αυτόν κάθε συμπεριφορά που αποκτά από το περιβάλλον του.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτή η διατύπωση αποτελεί και ένα προπομπό της θεωρίας της κοινωνικής μάθησης-πατέρας της οποίες υπήρξε ο Bandura και κατά την οποία υποστηρίζεται ότι οι άνθρωποι μαθαίνουν μέσω της μίμησης προτύπων συμπεριφορών άλλων ανθρώπων, γεγονότων ή καταστάσεων. Επιπρόσθετα, οι άνθρωποι εδραιώνουν μια συμπεριφορά ανάλογα με τα ερεθίσματα που εκλαμβάνουν από το περιβάλλον και ακόμη περισσότερο από ανταπόκριση, την αμοιβή που θα λάβουν και πολύ περισσότερο από την κοινωνική ανταμοιβή που θα έχουν. Στις περιπτώσεις των νεότερων ατόμων, η αποδοχή παίζει καθοριστικό ρόλο και η κοινωνική επικράτηση ιδιαιτέρως σε πρώιμες και εφηβικές ηλικίες, όπου τα παιδιά ταλανίζονται από πολλές προκλήσεις και επιχειρούν στην διαμόρφωση της ταυτότητας, η αίσθηση ότι γίνομαι αποδεκτός και σεβάσμιος από τους υπόλοιπους με κάνει να νιώθω καλά και επιπλέον ενισχύει την πεποίθησή μου ότι αυτή η όποια κοινώς αποδεκτή-αλλά όχι απαραίτητα και ορθή-συμπεριφορά, είναι αποδεκτή και παράλληλα είναι και κάτι που μπορεί και πρέπει να γίνεται. Η γονική φροντίδα και η διαπαιδαγώγηση ενός παιδιού αποτελεί ένα δύσκολο έργο για το οποίο δεν υπάρχει κανένα εγχειρίδιο χρήσης ή κάποιο βιβλίο γενικών οδηγιών. Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως οι ενήλικοι και κυρίως οι γονείς αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα πλαίσια αναφοράς των παιδιών, το οποίο εκείνα θα λάβουν ως κατευθυντήρια γραμμή και θα εφοδιαστούν με όλα τα αναγκαία για να μπορέσουν στην συνέχεια να ενταχθούν όσο πιο δυνατόν ομαλά και ταυτοχρόνως δυναμικά στον κόσμο των ενηλίκων. Φυσικά αυτός ο κόσμος ενδέχεται να παρουσιάζει πολλαπλές διαφορές από περιοχές σε περιοχές, από πόλεις σε πόλεις και ακόμη περισσότερο από χώρες σε χώρες. Το ζητούμενο ωστόσο δεν είναι να δελεαστούμε και να μπούμε σε μια συζήτηση ποιος διαπαιδαγωγεί καλύτερα, ποιος προσδίδει καταλληλότερες βάσεις ή παρέχει καλύτερη παιδεία, αλλά να στραφούμε στις αξίες, τις αρχές και τις συμπεριφορές που επιθυμούμε να εφοδιάσουμε εμείς τους νέους μας, με απώτερο σκοπό να επενδύσουμε σε μια κοινωνία με ισχυρούς πυλώνες πανανθρώπινων αρετών και στέρεων βάσεων. Είναι σημαντικό να δίδουμε ευθύνες στα παιδιά μας, καλώντας τα παράλληλα να αναλάβουν αυτές τις ευθύνες και να δρουν ανάλογα με το ύψος που οι περιστάσεις και οι υπευθυνότητες απαιτούν. Αυτές πρέπει να είναι συνυφασμένες με την ηλικία τους. Και αυτό έχουμε εμείς χρέος να τους το καταστήσουμε σαφές μέσω των δικών μας προσωπικών συμπεριφορών οι οποίες θα αποτελέσουν πρότυπα συμπεριφοράς που θα παρατηρηθούν, θα επαναληφθούν, θα ενισχυθούν, θα επιβραβευθούν και θα μετατραπούν σε κεκτημένες μελλοντικές συμπεριφορές. Άραγε, πόσο δύσκολο είναι να προβούμε σε διαπαιδαγώγηση των παιδιών μας, δίνοντάς τους παραδείγματα προς μίμηση που αποβλέπουν σε καθολικές αξιακές συμπεριφορές, πάντοτε με προπομπό την οριοθέτηση και την θέσπιση συνεχώς καινούργιων στόχων σε κατάλληλο πεδίο εφαρμογής, αναλογιζόμενοι τις δυνατότητες και τις ατομικές τους ευθύνες. Οφείλουμε να γινόμαστε παραδείγματα για τους νεότερους, βοηθώντας τους να αναπτύξουν υπεύθυνες συμπεριφορές σε όλους τους τομείς της ζωής τους. Οφείλουμε να επικοινωνούμε με τα παιδιά μας, να μιλάμε μαζί τους, να τους ακούμε αλλά κυρίως να τους δείχνουμε μέσω των συμπεριφορών μας όλα όσα θα θέλαμε να τους πούμε καθώς αυτή είναι και η πιο ισχυρή μορφή παραδείγματος. Το να κάνω κάτι με βοηθά να το επικοινωνήσω με τον καλύτερο τρόπο και να περάσω το μήνυμα που επιθυμώ, δείχνοντας περίτρανα ότι εγώ πρώτος είμαι εκείνος που όχι απλά λέω αλλά κάνω, εγώ είμαι εκείνος που παράλληλα με το «λέω» το εφαρμόζω, εγώ είμαι εκείνος που ενώ οι υπόλοιποι κάπως δυσκολεύονται να το εφαρμόσουν, εγώ δεν συμπαρασύρομαι αλλά εμμένω και προσπαθώ, επιμένω και πράττω.

Ως άνθρωποι είμαστε μιμητικά όντα. Ως άνθρωποι μαθαίνουμε μέσω της παρατήρησης, της μίμησης, της επίδειξης μιας συμπεριφοράς, ασκώντας παράλληλα κοινωνική σύγκριση μέσω άλλων συμπεριφορών. Ας φροντίσουμε στις όποιες συγκρίσεις οι «ορθές και σωστές» συμπεριφορές να ενισχύονται συνεχώς, ολοένα και περισσότερο να εδραιώνονται βοηθώντας τους συνεχιστές μας να εφοδιάζονται με όλα τα λειτουργικά αναγκαία και τα επιθυμητά απαραίτητα για την μετέπειτα ζωή τους…

Για το Your Therapist,

Γερακάκη Ελένη | Κοινωνική Επιστήμονας – Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Μοιράσου αυτό το Άρθρο στο:

Share on facebook
Share on linkedin
Share on print