Κωνσταντίνα Μαρκοπούλου | Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας & Αναπτυξιακής Παιδοψυχολογίας
Η συμβουλευτική είναι μια επιστήμη η οποία βασίζεται στην εδραίωση μιας σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ συμβούλου και συμβουλευόμενου.
Στόχος της σχέσης αυτής είναι η αποτελεσματική διάδραση μεταξύ σύμβουλου και συμβουλευόμενου έτσι ώστε ο τελευταίος να μπορέσει να μιλήσει ανοικτά για οτιδήποτε τον απασχολεί χωρίς να φοβάται να επικριθεί, όπως ενδεχομένως θα συνέβαινε με άλλες σχέσεις του, είτε στο οικογενειακό, είτε στο ευρύτερα φιλικό περιβάλλον του. Σύμφωνα με τον McLeod (2005), η συμβουλευτική αποτελεί έναν κοινωνικό θεσμό που επινοήθηκε για να αντισταθμίσει τις οδυνηρές συνέπειες από την έλλειψη της παράδοσης και ενός κοινού νοήματος που χαρακτήριζαν τις βιομηχανικές κοινωνίες, ιδιαίτερα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η συμβουλευτική είναι στην ουσία μια ειδικότητα, πυρήνας της οποίας είναι ο άνθρωπος και ο μικρόκοσμος του: στόχος της είναι να βοηθήσει τον άνθρωπο στην αναγνώριση και αποδοχή των σκέψεων, των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς του, προκειμένου εκείνος να έχει την ετοιμότητα να ανταπεξέλθει με επιτυχία στις συγκρούσεις και τις δυσκολίες που συναντά (Μαλικιώση-Λοϊζου, 2011).
Υπό το πρίσμα αυτό, ο ρόλος του συμβούλου είναι καθοριστικός για την επίτευξη των προαναφερθέντων στόχων. Ο σύμβουλος οφείλει ο ίδιος να μπορεί να επικοινωνεί αποτελεσματικά με τους άλλους και να δημιουργεί αυθεντικές σχέσεις. O Carl Rogers, εμπνευστής της προσωποκεντρικής προσέγγισης (1961) υποστήριζε ότι ο βαθμός που ο σύμβουλος μπορεί να δημιουργεί σχέσεις που συμβάλλουν στην ανάπτυξη άλλων ανθρώπων αποτελεί και κριτήριο ανάπτυξης του ίδιου του συμβούλου. Η ανάπτυξη αυτή προϋποθέτει ο σύμβουλος να έχει επίγνωση των δικών του συναισθημάτων (Nelson-Jones, 2003) καθώς επίσης και αποδοχή του ρυθμού και της δυνατότητας ανάπτυξης του συμβουλευόμενου. Κατά συνέπεια, ο σύμβουλος θα πρέπει να είναι αρωγός στην προσπάθεια του συμβουλευόμενου να βρει ή να ανακτήσει το νόημα της ζωής του, όντας κατά κάποιο τρόπο ένα alter ego του, (Rogers, 2003) χωρίς να ξεχνάει όμως ποτέ το ‘alter’.
Προσωποκεντρική Προσέγγιση
Ο Carl Rogers έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ενόρμηση του ατόμου προς την αυτοπραγμάτωση και ερεύνησε τις συνθήκες που αποτελούν τροχοπέδη για αυτήν την ανάπτυξη (Pervin & John, 1997). Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στους ‘όρους αξίας’ που εμπεριέχονται στη δομή του εαυτού και σύμφωνα με τους οποίους οι αξίες των άλλων εντάσσονται στο προσωπικό σύστημα αξιών με αποτέλεσμα η αξιολόγηση των εμπειριών να κατευθύνεται από τις υιοθετημένες αξίες σημαντικών άλλων (Μπρούζος, 2004). Με αυτόν τον τρόπο η έμφυτη τάση κάθε ανθρώπου προς την αυτοπραγμάτωση αναστέλλεται αφού δεν υπάρχει εσωτερική συμφωνία και κατά συνέπεια υγιής ανάπτυξη του οργανισμού.
Σημαντικός παράγοντας για να αντιμετωπιστεί η ασυμφωνία που προκαλείται όταν το άτομο εκτίθεται σε όρους αξίας είναι η θεραπευτική σχέση. Τρία είναι τα βασικά συστατικά που διέπουν τη θεραπευτική σχέση και κατ’επέκταση αποτελούν και αρετές του συμβούλου: η αποδοχή, η ενσυναίσθηση και η αυθεντικότητα (McLeod, 2005). Η αποδοχή (καλούμενη και ‘άνευ όρων αποδοχή’) αφορά στην ολοκληρωτική, χωρίς όρους, αποδοχή του συμβουλευόμενου από τον σύμβουλο χωρίς καμία πρόθεση επίκρισης (Rogers, 1961). Η ενσυναίσθηση σημαίνει να αντιλαμβάνεται ο σύμβουλος τα συναισθήματα και τους φόβους του συμβουλευόμενου στο βαθμό που ο πρώτος να εμπλακεί στη διαδικασία χωρίς ωστόσο να νιώθει πραγματικά τα συναισθήματα και τους φόβους του τελευταίου (Rogers, 2003). Τέλος, η αυθεντικότητα έχει να κάνει με το βαθμό στον οποίο ο σύμβουλος είναι φερέγγυος προς τους άλλους και τον εαυτό του: είναι, όπως λέει ο Rogers, (1961) «τα αληθινά [του] συναισθήματα».
Στην προσπάθεια του ανθρώπου να νοηματοδοτήσει τη ζωή του, ο εκάστοτε σύμβουλος οφείλει να δημιουργήσει τις ανάλογες συνθήκες ώστε να επέλθει η πολυπόθητη αλλαγή. Η ουσία της προσωποκεντρικής προσέγγισης βρίσκεται στον ίδιο τον σύμβουλο και τις αρετές του, Αν ο ίδιος ο σύμβουλος είναι δεινός χρήστης τεχνικών και κυρίως αν έχει ως πυρήνα το σεβασμό στην αξία του συμβουλευόμενου ως μοναδικής οντότητας, τότε τα αποτελέσματα θα είναι θεαματικά. Εξάλλου η επιτυχία της θεραπείας έγκειται στη θεραπευτική σχέση που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη σύναψη πολύ καλών διαπροσωπικών σχέσεων εν γένει.
Βιβλιογραφία
- Μαλικιώση –Λοίζου, Μ. (2001) Η Συμβουλευτική Ψυχολογία στην Εκπαίδευση. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
- McLeod, J. (2005) Εισαγωγή στη Συμβουλευτική. Αθήνα: Μεταίχμιο.
- Μπρούζος, A.(2004) Προσωποκεντρική Συμβουλευτική. Αθήνα: Δάρδανος.
- Nelson-Jones, R. (2012) Basic Counselling Skills. London: Sage Publications.
- Rogers, C. (1961) On Becoming a Person. London: Constable & Robinson Ltd.
- Rogers, C. (2003) Client-Centered Therapy. London: Constable & Robinson Ltd.
- Pervin, L. & John, O. (2001) Θεωρίες Προσωπικότητας. Αθήνα: Δάρδανος
Για το Your Therapist,
Κωνσταντίνα Μαρκοπούλου | Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας & Αναπτυξιακής Παιδοψυχολογίας